Yaponiya Bankining oktabr oyidagi yig‘ilishi natijasi deyarli oldindan belgilab qo‘yilgan: markaziy bank katta ehtimol bilan barcha pul-kredit siyosati parametrlarini o‘zgartirmay qoldiradi. Bu asosiy va eng kutilgan ssenariy bo‘lib, uning amalga oshishi hech kimni ajablantirmaydi. Rasmiy nuqtai nazardan, oktabr yig‘ilishini pauza deb tasvirlash mumkin — markaziy bankning “kuzatib turish” pozitsiyasi allaqachon narxlarga qo‘shib bo‘lingan. Biroq bu, valyuta bozorlarida juma kungi voqealar e’tibordan chetda qoladi, degani emas. Aksincha, USD/JPY juftligi sezilarli o‘zgaruvchanlik ko‘rsatishi mumkin, ayniqsa agar Yaponiya Bankining ritorikasi aksariyat bozor ishtirokchilari kutganidan ham ehtiyotkorroq bo‘lsa.
Avvalo, eslatib o‘tamiz, markaziy bank so‘nggi bor siyosiy stavkani yaqinda, sentabr yig‘ilishida (1,25% gacha) oshirgan edi. Shuning uchun oktabrdagi pauza mantiqiy: Bank oldingi qarorning kreditlash, iste’mol talabi va investitsiya faolligiga ta’sirini baholash uchun vaqtga muhtoj. Ikki ketma-ket yig‘ilishda qarz olish narxini oshirish faqat inflyatsion xatarlar keskin tezlashayotgandagina ma’no kasb etadi. Hozircha bunday shoshilinch zarurat ko‘rinmayapti: so‘nggi Tankan so‘rovi natijalarida kompaniyalarning inflyatsion kutilmalari yuqori bo‘lib qolmoqda, biroq o‘tgan chorakka nisbatan tezlashgani yo‘q.
Shu bilan birga, inflyatsiya muammosi yo‘qolgan emas. Mamlakat bo‘yicha yangi sabzavot va mevalarsiz hisoblangan asosiy CPI sentabrda 2,1% gacha tezlashdi (avgustdagi 1,7% dan), yangi sabzavot va mevalar hamda energiyasiz hisoblangan yana bir asosiy ko‘rsatkich esa 1,9% dan 2,4% gacha oshdi. Xizmatlar sohasidagi inflyatsiya ham 1,2% dan 1,5% gacha ko‘tarildi. Bu omillar pul‑kredit siyosatini yanada qat’iylashtirishni qo‘llab-quvvatlaydi, biroq Bankni aynan shu oyda harakat qilishga majbur etmaydi.
Umuman olganda, savol – foiz stavkalarini oshirish sur’atlarida, BOJ umuman “hawkish” yo‘ldan boradimi‑yo‘qmi masalasida emas.
Oktabr yig‘ilishining asosiy intrigalari shundan iboratki, Bank dekabr istiqbollari borasida qanday signallar beradi. Hozir ko‘pchilik tahlilchilar dekabr oyida stavka oshirilishining ehtimolini qariyb 80% atrofida baholamoqda — bozor bu keyingi qadamma-qadamni deyarli aniq deb hisoblayapti va allaqachon narxlarga kiritib bo‘lgan. Bunday sharoitda dekabrdagi oshirish bo‘yicha har qanday ikkilanish ishorasi, BOJ “umuman olganda” qat’iylashtirishni davom ettirishga tayyorligini tasdiqlasa ham, iyenani sezilarli darajada zaiflashtirishi mumkin.
Yangilangan xodimlar prognozlari va Bankning inflyatsion bosimning barqarorligiga bergan bahosi hal qiluvchi ahamiyatga ega bo‘ladi. Agar BOJ ehtiyotkor formulirovkalardan foydalansa, iyenaga bosim kuchayadi. Muhimi, bozor Bankning qat’iylashtirish yo‘lida qolayotganiga oid umumiy tasalli gaplardan ko‘prog‘ini kutmoqda — navbatdagi qadam uchun zarur shartlar allaqachon shakllangani borasida ishonch zarur. Umumiy yo‘nalishni saqlash bilan aniq vaqt jadvaliga majburiyat olish o‘rtasidagi mana shu farq juma kungi voqealarga USD/JPY treyderlarining qanday munosabat bildirishini belgilab berishi mumkin.
Mening fikrimcha, BOJ bozor ishtirokchilari kutganidan ko‘ra ehtiyotkorroq pozitsiyani egallashi mumkin. Esingizda bo‘lsin, yuqori energiya narxlari bir tomondan inflyatsiyani oshirsa, ikkinchi tomondan uy xo‘jaliklarining sotib olish qobiliyatini pasaytiradi. Foiz stavkalarini ko‘tarish import qilingan inflyatsiyaning asosiy sabablarini bartaraf etmaydi, ammo ichki talabni yanada susaytirishi mumkin. Shunday ekan, inflyatsiya prognozining oshirilishi o‘zi‑o‘zidan pul‑kredit siyosatini tezroq normallashtirishni anglatmaydi. Agar Kazuo Ueda narxlar bosimi manbalari va iste’mol uchun xatarlarni ta’kidlab o‘tsa, bozor ishtirokchilari dekabrda stavka oshirish bo‘yicha kutilmalarini qayta ko‘rib chiqishi mumkin — bu esa, o‘z navbatida, iyenaga bosimni kuchaytiradi.
Juma kungi makroko‘rsatkichlar e’lonlari yana bir intriga qo‘shadi. BOJ qarori e’lon qilinishidan atigi bir necha soat oldin Yaponiya ishsizlik, sanoat ishlab chiqarishi, chakana savdo va Tokiodagi oktabr CPI ma’lumotlarini e’lon qiladi.
Ayniqsa so‘nggi hisobot hozirgi sharoitda alohida e’tiborga loyiq: poytaxt bo‘yicha inflyatsiya ma’lumotlari milliy ko‘rsatkichlardan oldin chiqadi va narxlar dinamikasini erta baholash imkonini beradi. Kutilishicha, Tokio asosiy CPI (yangi sabzavot va mevalarsiz) 2,7% dan 2,6% gacha sekinlashadi, sub‑asosiy indeks (yangi sabzavot va mevalar hamda energiyasiz) esa 3,0% dan 2,7% gacha tushadi. Boshqacha aytganda, ikkala asosiy ko‘rsatkich bo‘yicha ham pasayish prognoz qilinmoqda. Ikkinchi ko‘rsatkich ayniqsa muhim, chunki u energiya narxlarining bevosita ta’sirini ajratib ko‘rsatishga yordam beradi.
Agar asosiy inflyatsiya kutilganidan ko‘ra kuchliroq sekinlashsa, markaziy bank ehtiyotkor ritorika uchun qo‘shimcha dalilga ega bo‘ladi. Albatta, bitta hisobot yakka o‘zi iqtisodiyotga berilgan umumiy bahoni tubdan o‘zgartirishi ehtimoldan yiroq, biroq u matbuot anjumani ohangiga va dekabrdagi oshirishga bo‘lgan bozor ishonchiga ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Aksincha, kutilganidan yuqoriroq natija inflyatsiyani yana-da jilovlash zarurati haqidagi dalillarni jiddiy mustahkamlaydi.
Shunday qilib, BOJning kutilayotgan pauzasi oktabr yig‘ilishidagi intriga omilini yo‘qotmaydi. USD/JPY uchun hal qiluvchi omil — BOJning amaldagi signallari bozorda allaqachon narxlarga kiritilgan kutilmalarga qanchalik mos kelishidir. Bunday noaniqlik sharoitida Tokio CPI e’lon qilinib, ikki kunlik yig‘ilish yakunlanmaguncha va Ueda matbuot anjumanini o‘tkazib bo‘lmaguncha, chekkada turish maqsadga muvofiq. Dastlabki bozor reaksiyasi chalg‘ituvchi bo‘lishi mumkin, shuning uchun hozir pozitsiyalar ochishga shoshilishning hojati yo‘q.
